Wandelen in Duitsland

Bert Vonk
Geschreven door Bert Vonk
Leestijd: 13 minuten
Donauberglandweg, met in de verte uitzicht op aartsabdij Beuron

Bericht 15 juni 2020

Gelukkig, we mogen de grens weer over!

Het voelt nog een beetje onwennig – de helft van de Nederlanders durft het nog niet aan – maar het begin is er. Een mooi moment om eens een wandelvakantie in ons buurland Duitsland te plannen. Ik ben om verschillende redenen dol op dit klassieke wandelland. Het is lekker dichtbij en heeft prachtige en vaak verrassende natuur. En elke keer dat ik er een langere wandeltocht maakte ontdekte ik er mooie kunst en cultuur. Over de culinaire geneugten hoef ik niet lang uit te wijden. Meestal eenvoudige keuken, maar meer dan voldoende om een hongerige wandelaarsmaag te vullen. Het Duitse bier is onovertroffen en de wijnen zijn wereldberoemd.
Maar als je Duitsland nog niet goed kent heb je één probleem: het is een groot land en het aantal wandelpaden en wandelgebieden is enorm. Er zijn 300.000 km wandelpaden en vele tientallen lange-afstandswandelroutes, die elk vaak honderden kilometers lang zijn. Het aantal dagwandelingen is bijna onbegrensd. Als je een wandelvakantie in Duitsland plant is het daarom goed om niet alleen maar een lijstje van mooiste wandelroutes te raadplegen, maar goed na te denken wat je wilt:
  • Wil je eenzame natuur of ook vertier in toeristenplaatsjes en de mogelijkheid om een mooie stad te bezoeken?
  • Wat voor type landschap? Mooie beboste middelgebergtes, de loop van een rivier volgen of toch wat meer in de bergen?
  • Dichtbij of veraf? Rheine, de start van de mooie Hermannsweg door het Teutoburger Woud ligt 180 km van Utrecht; de Maximiliansteig door de Beierse Alpen eindigt aan de Königssee bij Berchtesgaden, op 950 km van Utrecht.
  • Dagwandelingen, een korte etappewandeling, of een Fernwanderweg van meerdere honderden kilometers?
  • Veel stijgen en dalen of liever glooiend of zelfs vlak terrein?
  • Lengte van de etappes. Je hoeft je natuurlijk niet te houden aan de etappe-indeling van gidsjes, maar moet dan wel rekening houden met de logistiek. Zijn er goede onderkomens, hoe kom ik terug op mijn uitgangspunt?
  • Organiseer ik mijn tocht zelf of wil ik een verzorgde reis, al dan niet met bagagevervoer?

 

Sächsische Schweiz (Malerweg): De beroemde Basteibrücke werd al in 1851 gebouwd


Zelf heb ik natuurlijk ook lijstjes met de mooiste (lange-afstands)routes van het internet geplukt. En vastgesteld dat de keuze niet altijd overeenkomt met mijn eigen voorkeuren. Daarom hieronder een lijstje van lange-afstandspaden die ik zelf geheel of gedeeltelijk bewandeld heb, altijd met veel plezier en met meerdere hoogtepunten. 

 

1. Malerweg in het Elbsandsteingebergte

 

  
Uitzicht vanaf de Basteiwand op de Elbe
Rondwandeling 112 km, 8 etappes, 5000 m stijgen. Afstand Utrecht – Pirna 740 km. Dit romantische landschap met zijn bizarre rotstorens en soms fraaie uitzichten over de Elbe heeft vooral in de 19e eeuw talloze schilders geïnspireerd, vandaar de naam Malerweg. Je moet het gezien hebben. En je moet ook zeker een dag uittrekken voor een bezoek aan de prachtige stad cultuurstad Dresden op een steenworp afstand (Frauenkirche, Fürstenzug, Schwinger). Klik hier voor de kaarten en gidsen.

 

2. Schluchtensteig door het Schwarzwald

 

 
In de romantische Wehraschlucht
119 km van Stühlingen naar Wehr, 6 etappes, 5200 m stijgen. Afstand Utrecht – Stühlingen: 720 km. Zeer afwisselende tocht met als hoofdattracties de romantische Wutach- en Wehraschluchten. Daarnaast passeer je de mooie Schluchsee en kun je op de hoogten rond het meer op heldere dagen genieten van het uitzicht op de Alpen. De monumentale dom van Sankt Blasien (eindpunt etappe 4) met zijn enorme koepel is een bezoek meer dan waard. Klik hier voor de gidsen. 

3. Rheinsteig

 

Rijnpanorama
320 km van Bonn naar Wiesbaden, 23 etappes, bijna 10.000 m stijgen. Afstand Utrecht – Bonn 260 km, lekker dicht bij huis dus. Schilderachtige tocht langs wijngaarden, door bossen, langs trotse kastelen en met veel fraaie uitzichten op de Rijn. De tocht loopt door een druk gebied met alle voor-en nadelen vandien. Je overnacht vaak in gezellige dorpjes aan de oever van de Rijn. Op de hogere gedeelten heb je geen of nauwelijks last van de verkeersgeluiden in het dal. Vooral in de herfst, als de wijngaarden okergeel kleuren een aanrader. Klik hier voor de kaarten en gidsen. 

4. Hermannsweg in het Teutoburger Woud

 

  
Foto: Traildino - langs een traject op de Hermannsweg
156 km van Rheine naar Horn-Bad Meinberg, 8 etappes, 4000 m stijgen. Afstand Utrecht – Rheine 180 km. Prachtige tocht die voortdurend de kam van het Teutoburger Woud volgt. Onderweg passeer je vele rotsformaties, waaronder het Hockende Weib boven Ibbenbühren. Letterlijk en figuurlijk hoogtepunt is de laatste etappe van Detmold naar de 441 meter hoge Velmerstot. Je start bij het gigantische (55 m hoge) Hermannsdenkmal, dat in 1875 werd opgericht ter nagedachtenis aan de Germaanse legerleider Arminius, die hier in het jaar 9 na Christus de Romeinse legioenen versloeg. Halverwege de etappe passeer je de prachtige rotsformatie van de Externsteine. Klik hier voor de kaarten en gidsen. 

 

5. Schwarzwald Westweg (westroute)

foto: Top Trails of Germany
90 km van Titisee naar Bazel, 5 etappes, 2200 m stijgen. Afstand Utrecht – Titisee 680 km. Cultwandeltocht over de hoogste en meest uitzichtsrijke toppen van het Zwarte Woud: Feldberg (1493 m), Belchen (1414 m) en Blauen (1165 m). Bij helder weer (herfst, winter) reikt het uitzicht van de Gross Glockner tot de Mont Blanc. Mooie smalle paden aan de noordkant van de Feldberg en rond de Belchen en Blauen. De route blijft interessant tot Bazel. Klik hier voor wandelgidsen. 

6. Donauberglandweg

 

foto: wanderkompass.de
57 km van Gosheim naar Aartsabdij Beuron, 4 etappes, 2200 m stijgen. Afstand Utrecht – Gosheim 680 km. Je start op de Lemberg, met 1015 m de hoogste top van de Schwäbische Alb. Hoogtepunt zijn de laatste 2 etappes door en boven het rotsachtige dal van de jonge Donau. Het indrukwekkende gebouwencomplex Beuron werd in 1077 gesticht als Augustinerklooster. Tip: combineer de laatste 2 etappes van de Donauberglandweg en de eerste 3 etappes van de pas 10 jaar bestaande Zollernalbweg tot een spannende vijfdaagse langs de bovenloop van de Donau (van Mühlheim naar Sigmaringen). Klik hier voor een routegids.

7. Saar Hunsrücksteig

 

Met 360 meter spanwijdte is de Geierlaybrug de langste voetgangershangbrug van Duitsland 
370 km van Perl naar Boppard, 24 etappes, 9200 m stijgen. Afstand Utrecht – Perl 400 km. Vrij recente (2007) Fernwanderweg door een nog niet erg toeristisch gebied met diverse landschappelijke hoogtepunten zoals de Saarschleife. (etappe 2). Eindpunt etappe 12 is het beroemde edelsteenstadje Idar-Oberstein. Op etappe 20 passeer je de Geierlay hangbrug, met 360 m lengte de langste en spectaculairste voetgangersbrug van Duitsland. Vlak voor eindpunt Boppard schitterend uitzicht op het Rijndal. Vanuit Boppard kun je de Mittelrhein Klettersteig (met Klettersteiguitrusting!) beklimmen. Klik hier voor routemateriaal. 

 

8. Rennsteig in het Thüringer Wald

 

  
foto: rennsteig.de
168 km van Hörschel naar Blankenstein. 8 etappes, 3500 m stijgen. Afstand Utrecht – Hörschel 450 km. De oudste en meest beroemde etappewandeling van Duitsland. In 1330 voor het eerst genoemd als Rynnestieg werd hij in 1896 toeristisch ontsloten. Met zijn vele brede paden en vaak eindeloze bossen vond ik dit de minst aansprekende van de acht. Natuurlijk volgden we het aloude ritueel: bij de start pakten we een steentje uit de bedding van de Werra en gooiden dat aan het eindpunt in de Saale. Vlakbij Hörschel ligt Eisenach, geboorteplaats van Bach en toevluchtsoord van Luther. In de nabijgelegen Wartburg vertaalde hij de bijbel. Klik hier voor wandelgidsen. 

Tips:

  • Als je je tocht zelf wilt organiseren, google dan op ´Wanderbares Deutschland´. Daar vind je een overzicht van alle wandelwegen en een uitgebreide verzameling hoteladressen.
  • Er is een groot aantal aanbieders van al of niet individuele wandelarrangementen. Vaak kun je ook kiezen voor bagagevervoer.
  • Als ik een meerdaagse tocht wil maken, maar moeite heb om op de juiste plekken onderdak te vinden boek ik soms één hotel voor meerdere dagen en loop van daaruit diverse etappes als dagtochten. Ik zet dan van te voren een fiets aan het eindpunt van de wandeling en fiets na de wandeling terug naar het hotel of mijn geparkeerde auto. Soms kun je natuurlijk ook gebruikmaken van het OV.

 



Valsesia | Himalaya-gevoel aan de zuidrand van de Alpen

“Vandaag gefietst door de rijstvelden van de brede riviervallei. Aan de noordelijke horizon zag ik de blauw-groene ketens van het middelgebergte. Jammer genoeg staken de toppen van de daarachter liggende ijsreuzen, die vier-en-een-halve kilometer boven het laagland uitrijzen, vandaag in de wolken.” Deze zinnen hadden niet misstaan in het dagboek van een Himalayareiziger. Maar nee, ik fietste vandaag door de rijstvelden van de noord-italiaanse Povlakte, de hier geteelde rijst is van de hoogste risottokwaliteit. En de bergtoppen die je bij mooi weer aan de horizon ziet maken deel uit van het Monte Rosamassief, het op één na hoogste en met zijn tien toppen van boven de vierduizend meter misschien wel het indrukwekkendste bergmassief van de Alpen.

 

Bij de Rif. Pastore boven Alagna Valsesia is het een gezellige drukte
Ik ben vier dagen lang de gast van Diederik Ranft, de belgische eigenaar van hotel “La Foresteria” in het Valsesia aan de voet van de Monte Rosa. Hij heeft mij uitgenodigd om een lang weekend het schilderachtige achterland van zijn “Foresteria” te komen verkennen en hem te helpen deze prachtige streek onder de aandacht van bergwandelaars en cultuurliefhebbers te brengen. Diederik heeft een uitgebreide verzameling van goed beschreven wandelingen. Het aanbod gaat van licht tot heel zwaar, zodat alle wandelaars aan hun trekken komen. “Meestal stel ik mijn gasten voor om te starten met een mooie rondwandeling van 4 uur vanuit het dorpje Rossa vlak boven ons hotel” zegt hij. “Afhankelijk van de ervaringen op deze inlooptochtkan ik mijn gasten dan gericht adviseren over nieuwe wandelingen”.

 

Wandelen op de Grande Traversata delle Alpi

Indien gewenst zet Diederik zijn gasten af in het ene dal en haalt ze weer op in een ander dal, zodat ze een mooie pasovergang als dagwandeling kunnen maken. Op die manier kun je hier maar liefst 3 dagetappes lopen van de Grande Traversata delle Alpi, een monstertocht van 60 dagetappes die het Lago Maggiore verbindt met Ventimiglia aan de Middellandse Zee.

 

Aankomst in Carcoforo

Diederik raadt mij de oversteek van Santa Maria in het Val Mastellone over de 2240 meter hoge Colle d’Egua naar Carcoforo in het Valle Sermenza aan. Jammer genoeg is het bewolkt weer als ik de tocht maak, dus blijf ik verstoken van de grootse uitzichten op de Monte Rosa die Diederik me beloofd heeft. Des te meer tijd om te genieten van de details die je op een bergwandeling altijd wel ziet. Ik passeer het mooie Lago di Baranca en de ruïne van de curieuze Villa Aprilia, een voormalig zomerverblijf van de oprichter van de Lanciafabrieken. Hogerop steken krokusjes aarzelend hun kopjes uit de sneeuwresten. De laatste honderd meter is vermoeiend geploeter door de zachte sneeuw en ik ben blij als ik op de pas ben. Op de afdaling passeer ik een groepje natuurstenen hutten met aan de bergzijde een massieve hoop stenen in de vorm van een scheepsboeg. Dat is een zogenaamde lawinewig, die dient om lawines af te buigen zodat zij aan weerszijden van de hut passeren. Als ik aankom in het piepkleine dorpje Carcoforo zie ik Diederik vanaf een caféterras naar me zwaaien. Even later zit ik achter een welverdiend glas bier. Heerlijk toch zo’n privé ophaaldienst!

 

Naar de hoogste toppen van de Alpen

Aan het einde van het Valsesia ligt het bekende wintersportoord Alagna. Van daaruit maken we een korte wandeling naar de op 1600 meter hoogte gelegen Rifugio Pastore en het informatiecentrum van het Parco Naturale Alta Valsesia. Hier sta je direct aan de voet van de geweldige wanden van de Monte Rosa, die maar liefst 3000 meter uit het dal oprijzen. Door een gat in de wolken vang ik een glimp op van de 4540 meter hoge Punta Gnifetti. Op zijn top staat de hoogstgelegen hut van de Alpen, de Capanna Margherita, die daar al eind van de 19e eeuw gebouwd werd. “Wie een keer een hoge berg wil beklimmen kan beter hier naar toe komen dan naar de overvolle Mont Blanc” zegt Diederik. ”Je kunt met de kabelbaan naar 3200 meter en vandaar in een uurtje naar één van de twee berghutten lopen die vlak bij de gletsjers liggen. De volgende morgen klim je over glooiende sneeuwvelden in 5 uur naar de top, waar je kunt genieten van een fenomenaal uitzicht en een welverdiende cappuccino. Als je geen ervaren alpinist bent moet je wel een gids huren, want je komt onderweg de nodige gletsjerspleten tegen.”

 

Op de top van de 4540 meter hoge Punta Gnifetti staat de Capanna Margherita

 

Zeven eeuwen historie

Rond het Valsesia liggen de best geconserveerde Walserdorpen van de Alpen, waaronder Rimella, Rima en Pedemonte. Deze bergdorpen werden gesticht door de Walser, bergboeren die in de 14e eeuw vanuit het Zwitserse Oberwallis  op zoek gingen naar nieuwe weidegebieden. Ze trokken over de bergkammen en vestigden zich in de hoogste bewoonbare delen van het Valsesia en zijn zijdalen. De chaletachtige houten huizen met hun grote balkons met dunne horizontale balken waar het hooi op gedroogd werd zijn erg karakteristiek. Een paar eeuwen na de komst van de Walser raakten ook de lagere delen van de valleien langzamerhand bewoond. Daar werden voornamelijk al of niet gepleisterde stenen huizen gebouwd. Op veel van die huizen, in en op kerken en soms ook op kapelletjes in de eenzame natuur vind je de prachtigste fresco’s.

 

Oratorio della Madonna delle Neve

Gaudenzio Ferrari: Een van de mooiste frescowanden van Italië: de Parete Gaudenziana in de Chiesa
di Santa Maria delle Grazie

 

In het eenzame Val Cavaglione sta ik midden in het bos opeens oog in oog met een prachtig beschilderde kapel: het Oratorio della Madonna delle Neve. Maar voor het grote werk moet je naar Varallo, de hoofdplaats van het Valsesia. Daar bevindt zich in de Chiesa di Santa Maria delle Grazie één van de mooiste frescowanden van Italië: de Parete Gaudenziana (1513) van de hand van de lokale meesterschilder Gaudenzio Ferrari. Diezelfde Ferrari had 10 jaar eerder al een begin gemaakt met de vervaardiging van één van de grootste kunstwerken ter wereld: de Sacro Monte, een boven Varallo uittorenende berg met maar liefst 45 kapellen en een grote kathedraal. In elke kapel wordt met meer dan levensgrote terra cotta figuren een bijbels tafereel uitgebeeld. Gruwelijke details zoals de kindermoord in opdracht van Herodes worden de toerist hierbij niet bespaard. De bouw van de Sacro Monte duurde ruim 150 jaar!
Als Diederik mij op de avond van het afscheid onder het genot van een straf belgisch biertje vraagt naar mijn indrukken beken ik dat ik nog niet eerder zo’n veelzijdig gebied ben tegengekomen in de Alpen. De eenzaamheid, de overweldigende berglandschappen en de culturele highlights, het smaakt naar meer. “I’ll be back Diederik!”

 

Praktische informatie

Verblijf: Hotel “La Foresteria” www.foresteriavalsesia.com .

Erheen: Vanaf Romagnano aan de Autostrada A26 volg je het diep ingesneden Valsesia. Na een kleine 40 kilometer sla je in het dorpje Balmuccia rechtsaf en bereikt de Foresteria die ligt in het gehuchtje Cerva bij de ingang van het romantische Valle Sermenza.

Wandelkaarten 1: 25.000. Geo4Map 1t/m 4.

Wandelgidsen:
* Rother Wanderführer GTA en Piemont Nord

* National Geographic kaartenatlasje: GTA 1: Nord – Grande Traversata delle Alpi deel 1
* Werner Bätzing, Grande Traversata delle Alpi Teil 1 (Der Norden), Naturpunktführer
(Rotpunktverlag)

Reis- en cultuurgids: Michael Müller Piemont und Aosta

Bert Vonk
Bert Vonk
Bert Vonk is een ervaren alpinist die bijna alle uithoeken van de Alpen verkend heeft. De afgelopen jaren heeft hij zich toegelegd op het maken van lange-afstandsbergwandeltochten, waaronder de Grande Traversata delle Alpi, een monstertocht door de westelijke Italiaanse Alpen en tochten van noord naar zuid en van oost naar west door Zwitserland. Als redacteur van bergwandeltijdschrift "Bergen Magazine" is Bert in alle seizoenen onderweg, in zomer en herfst met de bergschoenen, in winter en vroege lente met sneeuwschoenen. Zijn bijzondere voorliefde gaat uit naar streken waar je nog kunt genieten van rust en stilte. Gelukkig zijn die nog steeds te vinden, zelfs in de Alpen!